Swap op een VPS: wanneer je het toevoegt en hoe

Swap is ruimte op de schijf waar het systeem gegevens uit het RAM naartoe verplaatst als het geheugen opraakt. Je voegt het in een paar minuten toe en dankzij swap crasht je VPS niet bij een korte piek. We laten ook zien wanneer swap niet helpt en je meer RAM nodig hebt.

Wat swap is en wanneer het helpt#

Als het RAM op is en er geen swap is, start de Linux-kernel de OOM killer (“out of memory”) en beëindigt die het proces dat het meeste geheugen gebruikt. Meestal is dat juist je database, gameserver of applicatie. In het log vind je dan Out of memory: Killed process.

Met swap verplaatst het systeem eerst weinig gebruikte gegevens naar de schijf en blijft het proces draaien.

De status bekijken#

swapon --show
free -h

• swapon --show – toont de actieve swap. Toont het niets, dan heeft de VPS geen swap (dat is bij een nieuwe VPS normaal).
• free -h – toont het gebruik van RAM en swap in leesbare eenheden (-h = human readable).

Let in de uitvoer van free -h op de kolom available op de regel Mem: hoeveel geheugen applicaties echt beschikbaar hebben. De regel Swap toont de grootte en het gebruik van de swap.

Hoe groot je de swap maakt#

Swap neemt schijfruimte in, maak de swap daarom niet onnodig groot.

Een swapbestand aanmaken#

Dit geldt voor zowel Ubuntu 24.04 als Debian 13. Als voorbeeld maken we een swap van 2 GB aan in het bestand /swapfile.

1. Maak een bestand van de gewenste grootte aan:

   fallocate -l 2G /swapfile

   • fallocate – reserveert snel schijfruimte voor een bestand.
   • -l 2G – de grootte van het bestand (2G = 2 GB, voor 4 GB typ je 4G).
   • /swapfile – het pad naar het bestand.

2. Stel de rechten zo in dat alleen root het bestand kan lezen. In de swap kunnen stukken geheugen met wachtwoorden staan:

   chmod 600 /swapfile

   • 600 – lezen en schrijven alleen voor de eigenaar (root), anderen niets.

3. Richt het bestand in als swap:

   mkswap /swapfile

   • mkswap – schrijft een swapheader naar het bestand. Het toont Setting up swapspace version 1, size = 2 GiB.

4. Schakel de swap in:

   swapon /swapfile

   • swapon – neemt de swap meteen in gebruik, maar alleen tot de volgende herstart.

5. Controleer het resultaat met het commando swapon --show. Je ziet de regel /swapfile file 2G.

Blijvend inschakelen via /etc/fstab#

Voeg de swap toe aan het bestand /etc/fstab, zodat hij ook na een herstart wordt ingeschakeld.

1. Maak een back-up van het bestand:

   cp /etc/fstab /etc/fstab.bak

2. Voeg aan het einde van het bestand een regel met de swap toe:

   echo '/swapfile none swap sw 0 0' >> /etc/fstab

   • echo '…' – geeft de tekst tussen aanhalingstekens weer.
   • >> – voegt de tekst toe aan het einde van het bestand. Let op: één enkele > zou het hele bestand overschrijven.

   De betekenis van de kolommen van de regel:

   Kolom	Waarde	Betekenis
   1. apparaat	/swapfile	Het bestand met de swap.
   2. koppelpunt	none	Swap wordt nergens gekoppeld.
   3. type	swap	Het gaat om swap.
   4. opties	sw	De standaardopties voor swap.
   5. dump	0	Geen back-up maken met het oude hulpprogramma dump.
   6. controle	0	Niet controleren bij het opstarten (swap wordt nooit gecontroleerd).

3. Controleer of fstab in orde is:

   findmnt --verify

   • findmnt --verify – controleert de syntaxis van /etc/fstab. Het resultaat moet Success, no errors or warnings detected zijn, of een samenvatting met 0 parse errors, 0 errors. Alleen waarschuwingen (warnings) bij andere regels brengen het opstarten van de VPS niet in gevaar.

Swappiness: hoe snel het systeem gaat swappen#

De waarde vm.swappiness (0–⁠200) bepaalt hoe vroeg de kernel gegevens naar de swap gaat verplaatsen. De standaardwaarde is 60. Op een server is een lagere waarde beter, zodat swap vooral als vangnet dient.

1. Bekijk de huidige waarde:

   cat /proc/sys/vm/swappiness

2. Sla de nieuwe waarde op in een eigen bestand (Debian 13 leest het bestand /etc/sysctl.conf niet meer, de map /etc/sysctl.d/ werkt op beide systemen):

   echo 'vm.swappiness=10' > /etc/sysctl.d/99-swappiness.conf

3. Laad de instelling zonder herstart:

   sysctl --system

   • sysctl --system – laadt alle instellingen uit de mappen sysctl.d. In de uitvoer zie je de regel vm.swappiness = 10.

Controle#

• swapon --show toont /swapfile met de juiste grootte.
• free -h heeft op de regel Swap een waarde total die niet nul is.
• Na een herstart van de VPS is de swap actief, ook zonder handmatig swapon.

Swap verwijderen#

1. Schakel de swap uit: swapoff /swapfile. Is de swap veel in gebruik, dan duurt dat langer, omdat de gegevens teruggaan naar het RAM. Is er daarvoor niet genoeg RAM, dan eindigt het commando met een fout en gebeurt er niets.
2. Verwijder de regel /swapfile none swap sw 0 0 uit het bestand /etc/fstab (nano /etc/fstab).
3. Verwijder het bestand: rm /swapfile.

Als iets niet werkt#

fallocate: fallocate failed: No space left on device#

Er is niet genoeg ruimte op de schijf. Bekijk de vrije ruimte met het commando df -h / en kies een kleinere swap, of vergroot de schijf.

swapon: /swapfile: insecure permissions 0644, 0600 suggested.#

De rechten van het bestand zijn te ruim. De swap wordt wel ingeschakeld, maar iedereen op de VPS kan het bestand lezen. Voer chmod 600 /swapfile uit.

swapon: /swapfile: swapon failed: Device or resource busy#

De swap is al ingeschakeld. Controleer dat met het commando swapon --show.

De VPS is ook met swap traag en de swap is steeds vol#

De applicaties hebben blijvend meer geheugen nodig dan de VPS heeft. Zoek uit wat het geheugen gebruikt (htop, sorteren op de kolom MEM%) en geef de applicatie minder geheugen, of breid het RAM uit op het tabblad Pakket wijzigen.

Meer bronnen#

• Ubuntu: SwapFaq (opent in een nieuw venster)
• Manpagina van swapon(8) (opent in een nieuw venster)
• Manpagina van mkswap(8) (opent in een nieuw venster)