Swap na VPS: kiedy go dodać i jak

Swap to miejsce na dysku, do którego system przenosi dane z RAM, gdy pamięci zaczyna brakować. Dodasz go w kilka minut, a dzięki niemu VPS nie zawiesi się przy krótkim skoku zużycia. Pokażemy też, kiedy swap nie pomaga i potrzebujesz więcej RAM.

Czym jest swap i kiedy pomaga#

Gdy RAM się kończy, a swapu nie ma, jądro Linuxa uruchamia OOM killer („out of memory”) i zabija proces zajmujący najwięcej pamięci. Zwykle jest to dokładnie Twoja baza danych, serwer gier lub aplikacja. W logu znajdziesz wtedy Out of memory: Killed process.

Ze swapem system najpierw przenosi rzadko używane dane na dysk, a proces działa dalej.

Sprawdzenie bieżącego stanu#

swapon --show
free -h

• swapon --show – wypisuje aktywny swap. Jeśli nic nie wypisze, VPS nie ma swapu (dla nowego VPS to normalne).
• free -h – pokazuje zużycie RAM i swapu w czytelnych jednostkach (-h = human readable).

W wyjściu free -h obserwuj kolumnę available w linii Mem: ile pamięci naprawdę mają do dyspozycji aplikacje. Linia Swap pokazuje rozmiar i zużycie swapu.

Jak duży swap wybrać#

Swap zajmuje miejsce na dysku, więc nie rób go niepotrzebnie dużego.

Tworzenie pliku swap#

Dotyczy zarówno Ubuntu 24.04, jak i Debiana 13. Dla przykładu utworzymy swap 2 GB w pliku /swapfile.

1. Utwórz plik o wymaganym rozmiarze:

   fallocate -l 2G /swapfile

   • fallocate – szybko rezerwuje miejsce na dysku dla pliku.
   • -l 2G – rozmiar pliku (2G = 2 GB; dla 4 GB wpisz 4G).
   • /swapfile – ścieżka do pliku.

2. Ustaw uprawnienia tak, aby plik mógł czytać tylko root. Swap może zawierać fragmenty pamięci z hasłami:

   chmod 600 /swapfile

   • 600 – odczyt i zapis tylko dla właściciela (root), nic dla pozostałych.

3. Przygotuj plik jako swap:

   mkswap /swapfile

   • mkswap – zapisuje do pliku nagłówek swapu. Wypisuje Setting up swapspace version 1, size = 2 GiB.

4. Włącz swap:

   swapon /swapfile

   • swapon – zaczyna używać swapu od razu, ale tylko do następnego restartu.

5. Sprawdź wynik przez swapon --show. Zobaczysz linię /swapfile file 2G.

Włączenie na stałe przez /etc/fstab#

Aby swap włączał się także po restarcie, dodaj go do pliku /etc/fstab.

1. Zarchiwizuj plik:

   cp /etc/fstab /etc/fstab.bak

2. Dodaj linię swapu na koniec pliku:

   echo '/swapfile none swap sw 0 0' >> /etc/fstab

   • echo '…' – wypisuje tekst w cudzysłowie.
   • >> – dopisuje tekst na koniec pliku. Uwaga: pojedynczy > nadpisałby cały plik.

   Co oznacza każda kolumna linii:

   Kolumna	Wartość	Znaczenie
   1. urządzenie	/swapfile	Plik swap.
   2. punkt montowania	none	Swap nie jest nigdzie montowany.
   3. typ	swap	To swap.
   4. opcje	sw	Domyślne opcje swapu.
   5. dump	0	Nie archiwizuj starym narzędziem dump.
   6. sprawdzanie	0	Nie sprawdzaj przy starcie (swap nigdy nie jest sprawdzany).

3. Sprawdź, czy fstab jest w porządku:

   findmnt --verify

   • findmnt --verify – sprawdza składnię /etc/fstab. Wynik musi być Success, no errors or warnings detected albo podsumowanie z 0 parse errors, 0 errors. Same ostrzeżenia (warnings) o innych liniach nie zatrzymają startu VPS.

Swappiness: jak chętnie system swapuje#

Wartość vm.swappiness (0–⁠200) mówi, jak szybko jądro zaczyna przenosić dane do swapu. Domyślnie 60. Na serwerze lepsza jest niższa wartość, aby swap służył głównie jako siatka bezpieczeństwa.

1. Sprawdź bieżącą wartość:

   cat /proc/sys/vm/swappiness

2. Zapisz nową wartość do własnego pliku (Debian 13 nie czyta już /etc/sysctl.conf; folder /etc/sysctl.d/ działa w obu systemach):

   echo 'vm.swappiness=10' > /etc/sysctl.d/99-swappiness.conf

3. Wczytaj ustawienie bez restartu:

   sysctl --system

   • sysctl --system – wczytuje wszystkie ustawienia z folderów sysctl.d. W wyjściu zobaczysz linię vm.swappiness = 10.

Weryfikacja#

• swapon --show pokazuje /swapfile z właściwym rozmiarem.
• free -h ma niezerową wartość total w linii Swap.
• Po restarcie VPS swap jest aktywny nawet bez ręcznego uruchamiania swapon.

Usuwanie swapu#

1. Wyłącz swap: swapoff /swapfile. Jeśli swap jest mocno używany, trwa to dłużej, bo dane wracają do RAM. Jeśli brakuje na to RAM, polecenie kończy się błędem i nic się nie dzieje.
2. Usuń linię /swapfile none swap sw 0 0 z pliku /etc/fstab (nano /etc/fstab).
3. Usuń plik: rm /swapfile.

Rozwiązywanie problemów#

fallocate: fallocate failed: No space left on device#

Na dysku brakuje miejsca. Sprawdź wolne miejsce przez df -h / i wybierz mniejszy swap albo rozszerz dysk.

swapon: /swapfile: insecure permissions 0644, 0600 suggested.#

Uprawnienia pliku są za szerokie. Swap się włącza, ale plik może czytać każdy na VPS. Uruchom chmod 600 /swapfile.

swapon: /swapfile: swapon failed: Device or resource busy#

Swap jest już włączony. Sprawdź przez swapon --show.

VPS jest wolny nawet ze swapem, a swap jest stale pełny#

Aplikacje stale potrzebują więcej pamięci, niż ma VPS. Sprawdź, co zużywa pamięć (htop, sortowanie po kolumnie MEM%), i albo daj aplikacji mniej pamięci, albo dodaj RAM w zakładce Zmiana pakietu.

Dalsza lektura#

• Ubuntu: SwapFaq (otwiera się w nowym oknie)
• Strona podręcznika swapon(8) (otwiera się w nowym oknie)
• Strona podręcznika mkswap(8) (otwiera się w nowym oknie)